Literatuur van Wit-Rusland

Kiryla van Turau (Cyrillus van Turov, Кiрыла Тураýскi, Кирилл Туровский) – (ca.1113-1190)

Beroemde religieuze figuur, onderwijzer, predikant, uitstekende schrijver en filosoof. Was de derde bisschop van de stad Turau (nu Regio Magileu). Tijdens het episcopaat van Kiryla werden meerdere historische kronieken geschreven die van groot belang waren (en nog steeds zijn) voor de Wit-Russische geschiedenis. Kiryla van Turau werd heilig verklaard door de Orthodoxe Kerk voor zijn grote vroomheid en deugd.

 

Francisk Skaryna (Francis Scarina, Franzischak Skaryna, Францыск Скарына, Франциск Скорина) – (с.а.1490-1551)

Wit-Russisch, Slavisch en Oost-Europees cultureel pionier, schrijver, sociaal activist, ondernemer, wetenschapper en arts. De Bijbel van Skaryna (23 boeken) was één van de eerste gedrukte boeken in Europa. Zijn vertaling naar het oud Wit-Russisch was van historisch belang voor het christendom in het Groothertogdom. Het ideale model van de juridische organisatie van de samenleving, gebaseerd op christelijke voorschriften en intellectuele ontwikkeling van de mens, werd een rode draad in alle boeken en geschriften van Skaryna.

 

Symon Budny (Simon Budni, Сымон Будны, Симон Будный) – (1530-1593)

Wit-Russisch filosoof en humanist uit de Renaissance, religieus hervormer en de opvolger van de culturele en educatieve tradities van F.Skaryna. In de drukkerij van Niasvizh, die hij opgericht had, publiceerde hij in 1562 “Catechismus” en andere protestantse boeken in het Wit-Russisch. Terwijl hij zelf aan de gematigde religieuze stroming in de buurt van het calvinisme behoorde, bracht hij de nieuwe Reformatie ideeën naar het Groothertogdom, bijvoorbeeld anti-trinitarisme en arianisme. In 1574-1575 verscheen een aantal van zijn werken in het Latijn: “De twee naturen van Christus”, “Het bewijs dat Christus niet dezelfde God is als de Vader …”.

 

Vasil Tyapinski (Vasili Tsiapinsky, Васiль Цяпiнскi, Василий Тяпинский) – (c.a. 1530-c.a.1600)

Humanist en verlichter, Vasil Tyapinski, stond achter de Reformatie in het Groothertogdom Litouwen. Zijn filosofische visie naderde deze van Symon Budny. Tyapinski gaf veel aan onderwijs van alle mensen, zowel in zijn filosofie als financieel. “Het Evangelie” van Vasil Tyapinski is een bijzonder voorbeeld om geloof en boeken in het algemeen bij het grote publiek te brengen. Het Evangelie was gedrukt in twee kolommen – in de “Oud-Slavische kerk taal” en in het Wit-Russisch. Interpretaties, referenties en tekeningen maakte het Evangelie een literatuur klassieker van toen.

 

Simeon van Polotsk (Symon van Polatsk, Сiмеён Полацкi, Симеон Полоцкий) – (1629-1680)

Wit-Russische dichter, toneelschrijver, vertaler, docent, religieus en publiek figuur. Schreef in het Wit-Russisch, Pools, Latijns en Russisch. Vanaf 1664 woonde hij in Moskou waar hij het eerste project voor hoger onderwijs realiseerde (Slavisch-Grieks-Latijnse Academie). Ook creëerde hij de basis voor meerdere poëtische standaarden in de Russische poëzie.

 

 

Vincent Dunin-Marcinkiewicz (Vіntsent Dunіn-Martsіnkevіch, Вiнсэнт Дунiн-Марцынкевiч, Винсент Дунин-Марцинкевич) – (1808-1884)

Schrijver en toneelschrijver, een klassieker van de Wit-Russische literatuur. Schreef in het Wit-Russisch en Pools. Het centrum van zijn artistieke schetsen was het leven in een Wit-Russisch dorp. Bijzondere aandacht werd besteed aan de Wit-Russische folklore en tradities (midzomernacht, oogstfeest, voorouders en bruiloft). Werken van Dunin-Martsinkievich zijn gekenmerkt door sentimentalisme en theatrale kunst.

 

 

 

 

Aloisa Pashkevich (Tsetka) – (Алаiза Пашкевiч, Алоиза Пашкевич (pseudoniem Тётка, Цётка (Tante)) – (1876-1916)

In 1902 begon haar literaire carrière. Tsetka bracht nieuwe beelden, thema’s en motieven in de Wit-Russische poëzie. Ze leidde een revolutionaire antitsaristische organisatie. “Eerste leesboek voor Wit-Russische kinderen”, meer educatieve teksten, poezie en verhalen werden door Pashkevich geschreven.

 

Zmitrok Byadulya (Змiтрок Бядуля, Змитрок Бядуля) – (1886-1941)

Wit-Russisch Joodse schrijver en auteur, heeft de basis gelegd van de Wit-Russische kinderen literatuur. Als literair- criticus schreef hij artikelen en studies over Wit-Russische etnografie en folklore. Werken van Zmitrok Byadulya zijn een artistieke reflectie van de innerlijke wereld van de mens en in vele talen vertaald, waaronder het Jiddisch.

 

 

Maksim-BagdanovichMaxim Bagdanovich (Максiм Багдановiч, Максим Бoгданович) – (1891 – 1917)

Wit-Russische dichter, romanschrijver, essayist, geleerde, literair criticus en vertaler, een klassieker van Wit-Russische literatuur. Een van de oprichters van de Wit-Russische hedendaagse literaire Wit-Russische taal. Zijn gedichten bezitten een uitzonderlijk gevoel voor harmonie en ritme.

 

Jakub Kolas (Yakub Kolas, Якуб Колас) – (1882-1956)

Jakub Kolas is een schrijver van wereld betekenis. Zijn boeken (vooral poëzie) zijn vertaald in meer dan 40 talen, waaronder Engels, Duits, Frans, Spaans en zelfs Chinees. Het 100-jarig jubileum van de Wit-Russische klassieker is gevierd door de UNESCO op internationaal niveau.  De auteur van poëzie voor volwassen en kinderen, romans, korte verhalen en toneelstukken, een “Schrijver met een hoofdletter”. Kolas speelde een belangrijke rol in de journalistiek, literaire kritiek, schoolboeken in het Wit-Russisch voor kinderen en methoden voor het lesgeven in de moedertaal.

 

Janka-KupalaJanka Kupala (Yanka Kupala, Янка Купала) – (1882-1942)

Een getalenteerd Wit-Russische dichter, toneelschrijver, essayist, literair criticus. De belangrijkste thema’s van zijn werken: sociale onrechtvaardigheid, onderdrukking in Wit-Rusland en strijd tegen culturele bezetting van de buurlanden. Poëzie van Kupala is een beeld van het maatschappelijk en menselijk drama. Hij doet een poging om het “gewone volk” een eigen gezicht en land terug te geven. Kupala heeft meerdere auteurs vertaald naar het Wit-Russisch: Alexander Pushkin, Taras Shevchenko, het volkslied ‘De Internationale’ en meer. Zijn mening werd niet altijd door de regering van Stalin geaccepteerd, de oorzaak van zijn tragische dood is nog steeds niet bekend.

 

Uladzimir-KaratkevichUladzimir Karatkevіch (Ўладзiмiр Караткевiч, Владимир Караткевич) – (1930-1984)

De schrijver die de Wit-Russische literatuur heeft verrijkt met brede historische onderwerpen, met een hoge intellectuele en filosofische inhoud. In proza combineert Karatkevich brede lagen van de nationale geschiedenis en de rijke innerlijke wereld van helden. Poëzie van hem heeft een uniek intonatie, drama en een levenbevestigend statement. Met zijn romantische en legendarische interpretatie van het verleden is zijn invloed op het geestelijk leven van de mensen en hun bewustzijn enorm. Werken van de schrijver zijn: “De ziel van de moeder” (1958), “Masheka”, “Pavlyuk Bagram”, “Azure” (1961). Het historische detective boek “De wilde jacht van koning Stach (1964, Film 1979) is een spannend verhaal over de Wit-Russische adel met vele culturele en historische elementen van 19 eeuw. In het satirisch verhaal “Zigeuner Koning” (1961) wordt gesproken over de belangrijke sociaal-politieke en nationale kwesties van een “koninkrijk” in de 18e eeuw.

BykauVasil Bykau (Васiль Быкаý, Василь Быков) – (1924-2003)

De eerste Wit-Russische schrijver die genomineerd werd voor de Nobelprijs. Bykov’s proza is psychologisch sterk, heldhaftig en raakt de lezers door haar enorme drama. De meeste belevenissen gebeuren tijdens of na de Tweede Wereld Oorlog. De werken van Bykau zoals “Alpen Ballade”, “De doden doen geen pijn”, “Sotnikov” en “De Obelisk” brachten de auteur internationale erkenning.

 

Janka-MaurJanka Maur (Янка Маýр, Янка Мавр) – (1883-1971)

Wit-Russische schrijver en auteur van korte verhalen, novellen en romans voor kinderen en jongeren.Naam deel aan de kring van de revolutionaire jeugd samen met Jakub Kolas. Zijn boeken zitten vol avonturen en bijzondere gebeurtenissen in het genre van Jules Verne. Met veel kennis van geografie en geschiedenis schreef hij zijn romans over het verre oosten en Indonesië en hun koloniale geschiedenis, maar ook “survival” boeken waar de Wit-Russische natuur het moraal en karakter van de mens uitdaagt. Romans: “Amok”, “Robinsons van Palesse” en “ Mens komt” zijn maken deel uit van de schoolliteratuur in meerdere Oost-Europese landen.

 

Ivan-MelezhIvan Melezh (Iван Мележ, Иван Мележ) – (1921-1976)

Een van de klassieker van de Wit-Russische literatuur, die het genre van “groot en monumentaal” vertegenwoordigt. Zijn romans hebben brede historische en persoonlijke lijnen waar de tragedie, van het elke dag leven op het platte land, samenkomt. Ivan Melezh wordt soms als een propagandist van het Sovjet regime gezien terwijl een mens met zijn gevoelens en problemen altijd in zijn boeken “de hoofdrol” speelt. De romans “Mensen op de moerassen” en “Adem van het onweer” zijn ook scenario’s geworden voor de gelijknamige films.