BSSR (1919-1991)




Van BNR naar BSSR

BSSR = Belaruskaya Savetskaya Satsyalistychnaya Respublika – Wit-Russisch (Belarus) Sovjet Socialistische Republiek

BNR = Belaruskaya Narodnaya Respublika – Wit-Russische Volks Republiek 

Op 1 januari 1919 het werd door de nieuwe communistische regering de Sovjet Socialistische Republiek Belarus (BSSR) uitgeroepen als deel van de Russische Socialistische Federatie. De regering van de onafhankelijke Wit-Russische Volks Republiek moest uit de hoofdstad Minsk vluchten.

Op 8 januari 1919 werd Minsk de hoofdstad van BSSR. Op 27 februari 1919 vormde BSSR samen met het Litouwse LSSR de Litouws-Wit-Russisch Sovjet Socialistische Republiek (LIT-BEL) die tot augustus 1919 bestond. Het grondgebied van deze LIT-BEL federatie kan men nu herkennen als oost Litouwen en noord + noord-oost Wit-Rusland. Het oosten van Wit-Rusland werd deel van de RSFSR (Russische Federatie). In februari 1919 dringen Poolse troepen het grondgebied van Wit-Rusland binnen. Op 8 augustus bezetten de Polen Minsk, die door het Rode Leger werd terug veroverd in juli 1920.

Volgens het “Riga Vredes akkoord” (tussen Polen en Rusland in 1921) werd de nieuwe grens getrokken ten westen Minsk waarmee werd bedoeld dat westelijk Wit-Rusland deel van Polen werd en het oostelijke deel (tot Smolensk) onder het gezag van de Russische Federatie zou komen te vallen. In 1922 verscheen de ‘tweede’ Wit-Russisch Sovjet Socialistische Republiek (BSSR) als “een onafhankelijke” Republiek van de Sovjet-Unie, met het territorium van ongeveer de helft van Belarus van nu. 

Belarus-delen-karikatuurIn de jaren 1920-1930 werden in Sovjet Wit-Rusland actieve processen van industrialisatie in gang gezet. Aan het begin van deze industrialisatie was het aandeel van de BSSR slechts 1,6% van de totale industriële productie in de Sovjet Unie. Binnen vijf jaar was het 23 keer zo groot. Verrassend genoeg, waren Wit-Russisch, Jiddisch, Pools en Russisch de officiële talen van de Wit-Russische Sovjet Socialistische Republiek in de jaren ’20. Het leek eerst dat de Wit-Russische natie heeft iets van haar rechten terug gekregen.

Stalin vs. Polen

Stalin werd in de geschiedenis bekend voor zijn repressieve en bloederige beleid, ook in Wit-Rusland. Veel intellectuelen, culturele en artistieke elite, maar ook rijke boeren waren daarvan het slachtoffer. Zij werden verbannen, doodgeschoten of naar Siberië en Sovjet Azië weggestuurd. Van de 570 Wit-Russische schrijvers werd in de jaren ’30 minstens 80% onderdrukt. Vele werden gedwongen om huis en haard te verlaten en verdwenen in Siberië. Het aantal vervolgde Wit-Russen werd op 1 miljoen (!!) ingeschat.

Het grondgebied van westelijk Wit-Rusland en de aangrenzende Oekraïense en Litouwse gebieden werden Pools. De Poolse regering volgde de directieven van het “Riga Vredes akkoord” niet (onder andere de gelijkheid van alle etnische groepen). In maart 1923 werden van de 400 bestaande Wit-Russische scholen er 363 gesloten. Tegelijkertijd werden 3380 Poolse scholen geopend. In 1938-1939 er waren slechts vijf Wit-Russische middelbare scholen actief. Orthodoxe kerken werden katholieke, vaak door het gebruik van geweld.

BSSR-2-2In 1925 werd de Wit-Russische Boeren en Werkers Partij (BKRG) opgericht die snel een van de grootste partijen in Polen werd. Direct daarop kwam de Poolse regering met aanpassingen in de wet over culturele rechten van nationale minderheden. In januari 1927 werden de leiders van BKRG Bronislaw Tarashkevich, Simon Rak-Michailouski en anderen afgevaardigden in het Poolse Parlement, gearresteerd. Het zelfde jaar werd de BKRG verboden.

Tienduizenden Wit-Russen gingen naar West-Europa en Amerika emigreren, vooral als gevolg van de economische verwaarlozing en het negeren van de rechten van de Wit-Russische “minderheid”. In 1939 werd een overeenkomst over de verdeling van invloedssferen tussen Duitsland en de Sovjet Unie getekend (De Vrede van Brest). De Sovjet troepen mochten het grondgebied van westelijke Wit-Rusland aanvallen. Op 14 november 1939 werd het westelijk Wit-Rusland deel van de Wit-Russische Sovjet Socialistische Republiek met een totale oppervlakte van 225.700 km² en 10.2 miljoen mensen. 

Later, in 1939 en 1940, werd de  stad Vilna (nu Vilnius) en omgeving aan Litouwse SSR overgedragen. Polesie (zuidelijk Belarus) werd aan Oekraïne gegeven.

 

De Tweede Wereldoorlog

De Tweede Wereld oorlog begon voor Belarus op 22 juni 1941. Vanaf de eerste dag ziet het land de gewelddadige confrontatie tussen Duitse troepen en het Rode Leger. Gevangen in een oorlogsgebied waren de meeste mensen actief om hun vaderland te beschermen. Rond de 1,3 miljoen Wit-Russen vochten als soldaten in het Sovjet leger. Ongeveer 400 generaals en admiraals van het Sovjet Leger waren Wit-Russen. De heldhaftige verdediging van Wit-Rusland had een grote militaire en politieke betekenis. Tijdens de bloedige gevechten tegen de nazi’s brokkelde de Duitse “Blitzkrieg” af en werd de basis gelegd voor een toekomstige overwinning. Wit-Rusland werd bekend als een land van de klassieke partizanen oorlog. Tijdens de bezetting werden 1255 partizaan groepen gevormd met rond de 374.000 aanhangers.

Er is geen ander land die procentueel zo veel slachtoffers in de Tweede Wereldoorlog had als Belarus. Volgens de laatste statistieken verloor een derde van de toenmalige bevolking van Belarus hun leven tijdens de oorlog, ongeveer 3 miljoen mensen! Er waren een paar honderd kampen waaronder een paar grote concentratiekampen en 186 Joodse getto’s. Alleen in het kamp nabij het dorp Trastianets  is het aantal doden al op 206 500 mensen ingeschat. In tegenstelling tot Auschwitz of Majdanek was het kamp vooral voor de bevolking uit de regio bedoeld.

KhatynTijdens de Tweede Wereldoorlog werden 400.000 mensen uit Wit-Rusland tot dwangarbeid in Duitsland en andere landen gedwongen. Rond de 120.000 mensen kwamen nooit meer terug. Na de oorlog nam de Sovjet Unie niet deel aan de  Luxemburg Conventie  van 1952 waar het ging over persoonlijke schadeloosstelling van slachtoffers van het nazisme. Mensen die gedwongen arbeiders waren kregen pas begin jaren ’90 van de vorige eeuw, compensatie van Duitsland. In Belarus hadden de fascisten 209 (van de 270) steden en 9200 dorpen geplunderd en verbrand. In totaal werden 10.338 industriële ondernemingen, waaronder alle grote elektriciteitscentrales, vernietigd.

De Wit-Russische Academie van Wetenschappen, 24 onderzoeksinstellingen en 8.825 (van de 12.294) scholen werden vernield. De National Art Gallery  van de BSSR had 1700 waardevolle schilderijen en iconen verloren, 50 sculpturen van Wit-Russische, Russische en West-Europese kunst (onder andere Aivazovsky, Michelangelo, Byalynitsky-Birula, Wrobel, Levitan, Rastrelli). Het kostbare Kruis van de heilige Eufrosinnia werd nooit terug gevonden.

Op 3 Juli 1944 werd het gebied van Belarus bevrijd. Er zijn vele oorlogmonumenten in Belarus die mooi en indrukwekkend zijn. Het grote monumentale complex Khatyn (Хатынь) is gebouwd op het plek waar de nazi’s het hele dorp met alle bewoners (149 volwassenen en 75 kinderen) verbrandde.

Na de oorlog

De eerste 20 jaar na de oorlog waren moeilijk voor Wit-Rusland. Eerst moest de industrie herstelt worden, maar ook het landbouw en economie in het algemeen.

In de jaren ’70 werd het grootste deel van de Wit-Russische industriële productie geëxporteerd: 91% van de geproduceerde computers en rekenmachines, 88% van de motorfietsen, 70% van metaalbewerkingsmachines, 56 % van trucks en trekkers. Onder de andere Sovjet Republieken had Wit-Rusland de eerste plaats in de productie van combine’s, chemische stoffen en kunstmest. De tweede plaats in de productie van voertuigen, chemische vezels, motorfietsen, horloges en de derde in de productie van tractoren, glas, textiel, breiwerk, productiemachines, televisies en meubels.

Jaren ’80-90

In de jaren ’80 zijn er twee belangrijke gebeurtenissen voor Belarus. In 1985 introduceert Gorbatsjov de perestrojka met meer democratisch beleid in de Sovjet-Unie. Hij laat de troepen uit de Oost-Europese landen terugtrekken en geeft meer vrijheid aan de Sovjet Republieken. Tegelijkertijd, in 1986, vindt de kernramp van Tsjernobyl (lees meer) plaats. Onder deze omstandigheden begint het Sovjet Imperium uiteen te vallen. In december 1991 werd het Akkoord van Belavezha door de ministers-presidenten van Belarus, Rusland en Oekraïne getekend. Het akkoord werd het einde van de Sovjet-Unie en het begin van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS). Dit betekende soevereiniteit voor de deelnemende staten.

Sinds 26 december 1991 is De Republiek Belarus een officieel onafhankelijk land die door de internationale gemeenschap is erkend.